4.9 KiB
De Tweede Kamer is gepolariseerder, maar niet rechtser — dit zegt het data
Een analyse van 10 jaar moties in de Tweede Kamer
Samenvatting: We hebben 10 jaar stemmingen in de Tweede Kamer (2016-2026) geanalyseerd en gekeken hoe de politieke verhoudingen zijn verschoven. De conclusie: het politieke debat is gepolariseerder — partijen staan verder uit elkaar — maar niet duidelijk naar rechts of links opgeschoven. De onderwerpen die de politiek verdelen, zijn wel veranderd.
Wat we hebben gedaan
We hebben ruim 8.700 moties geanalyseerd die tussen 2016 en 2026 zijn ingediend en gestemd. Voor elke motie keken we naar:
- Hoe partijen stemden — wie was voor, wie was tegen?
- De inhoud van de motie — waar ging het over?
Met een techniek genaamd Singular Value Decomposition (SVD) vonden we de belangrijkste politieke "assen" — de onderliggende thema's die bepalen hoe partijen tegen elkaar stemmen.
Vondst 1: De politiek is gepolariseerder
De meest opvallende bevinding is dat de spreiding van het politieke debat is toegenomen.
Wat betekent "spreiding"?
Stel je voor dat je alle moties op een lijn legt, van links naar rechts. In 2016 lagen de meeste moties redelijk dicht bij elkaar in het midden, met een paar uitschieters naar links en rechts.
In 2026 zijn er meer extreme moties aan beide kanten — en staan ze verder van het midden af.
In de grafiek hierboven zie je de "standaarddeviatie" — hoe ver de moties gemiddeld van het midden afliggen. Een hogere waarde betekent meer gepolariseerd:
| Jaar | Axis 1 (Coalitie vs Opposition) |
|---|---|
| 2016 | 3.46 |
| 2019 | 6.31 |
| 2022 | 7.07 |
| 2026 | 7.44 |
De spreiding is meer dan verdubbeld in tien jaar tijd.
Vondst 2: Niet naar rechts opgeschoven, maar wel gepolariseerder
Een belangrijke vraag: is de politiek naar rechts opgeschoven, of is er juist meer verdeeldheid aan beide kanten?
Het antwoord: beide kanten zijn extremer geworden, maar het centrum is stabiel gebleven.
Axis 1: Coalitie vs Opposition
Deze as — de belangrijkste politieke verdeling — vertoont geen duidelijke richting:
| Jaar | Gemiddelde positie | Interpretatie |
|---|---|---|
| 2016 | +6.13 | Lichte dominantie coalitie |
| 2017 | -6.35 | Lichte dominantie oppositie |
| 2018 | +7.26 | Lichte dominantie coalitie |
| 2019 | -0.18 | Centrum |
| 2022-2026 | rond 0 | Centrum |
Het centrum is stabiel, maar de extremen zijn verder uit elkaar gaan staan.
Vondst 3: De onderwerpen zijn wel veranderd
Hoewel de structuur van de politiek hetzelfde is gebleven (partijen staan in dezelfde coalitie/oppositie-verhoudingen), zijn de onderwerpen die hen verdelen veranderd.
Wat was "coalitie-beleid" in 2016?
De moties waar de coalitiepartijen samen voor stemden gingen over:
- Belastinghervorming
- Internationale verdragen
- Administratieve wetgeving
Wat was "coalitie-beleid" in 2026?
- Asielstop ("Motie over een totale asielstop")
- Intrekken Syrische vergunningen ("Alle tijdelijke asielvergunningen van Syriërs intrekken")
- Terugkeerbeleid voor Oekraïners
Dezelfde coalitie/oppositie-structuur, totaal andere onderwerpen.
Vondst 4: PVV/FVD-patroon werd右extremer
Axis 2 — dat specifiek het PVV/FVD-gedrag meet — shows de enige echte directionele verschuiving:
| Jaar | Gemiddelde positie | Interpretatie |
|---|---|---|
| 2016-2019 | rond 0 | Centrum |
| 2022-2023 | +1.66 tot -0.71 | Wisselend |
| 2024-2026 | +3.49 tot +0.82 | Rechts van centrum |
Dit betekent niet dat PVV/FVD "rechtser" zijn geworden, maar dat hun moties steeds meer binnen een specifiek thema vallen: identiteit, migratie, soevereiniteit.
Conclusies
1. Polarisation, not shift
De Tweede Kamer is gepolariseerder, maar niet duidelijk naar links of rechts opgeschoven. De extremen staan verder uit elkaar.
2. Themaverschuiving
De onderwerpen die de politiek verdelen zijn veranderd — van economisch-bestuurlijk naar identiteit/migratie.
3. Stable kernstructuren
De basispatronen (wie met wie stemt) zijn opvallend stabiel gebleven ondanks kabinetswisselingen.
4. 2022-2023: rustige periode
Interessant: 2022-2023 was de meest stabiele periode qua thema's — mogelijk de Rutte IV-coalitie die nog functioneerde.
Methodologische noot
Voor geïnteresseerden: we gebruikten SVD (Singular Value Decomposition) om politieke assen te identificeren, en "semantic gravity" — het zwaartepunt van alle moties op een as — om te meten hoe de inhoud verschuift. De stabiliteit van assen werd gemeten via Lasso-regressie op embeddings.
De volledige code en methodologie zijn beschikbaar in de GitHub-repository.
Analyse uitgevoerd op 8 april 2026. Data: moties 2016-2026.