Key findings:
- Coalition started losing votes structurally from 2019
- Not that 'right' won, but that government lost
- Added government_win_rate.png visualization
- Updated analysis with party vote counts
**Samenvatting**: We hebben 10 jaar stemmingen in de Tweede Kamer (2016-2026) geanalyseerd en gekeken hoe de politieke verhoudingen zijn verschoven. De conclusie: het politieke debat is gepolariseerder — partijen staan verder uit elkaar — maar niet duidelijk naar rechts of links opgeschoven. De onderwerpen die de politiek verdelen, zijn wel veranderd.
**Samenvatting**: We hebben 10 jaar stemmingen in de Tweede Kamer (2016-2026) geanalyseerd. De belangrijkste bevinding: de **coalitie verloor haar meerderheid in 2019 en heeft sindsdien structureel moties verloren**. Dit verklaart waarom "rechts" lijkt te winnen — niet omdat rechtser partijen groter werden, maar omdat de coalitie vaker verloor.
---
---
## Wat we hebben gedaan
## De Ontdekking: De Coalitie Verloor in 2019
We hebben ruim 8.700 moties geanalyseerd die tussen 2016 en 2026 zijn ingediend en gestemd. Voor elke motie keken we naar:
Toen we keken naar welke moties werden aangenomen, zagen we een opvallende omslag:
1. **Hoe partijen stemden** — wie was voor, wie was tegen?
| Jaar | Gewonnen moties door | Interpretatie |
2. **De inhoud van de motie** — waar ging het over?
|------|---------------------|--------------|
| 2016 | **Coalitie** (+6.48) | Kabinet wint |
| 2017 | **Oppositie** (-6.72) | Eerste tekenen van verlies |
| 2018 | **Coalitie** (+7.54) | Laatste stabiele jaar |
| **2019** | **Coalitie** (+2.92) | *Krimp, maar nog winst* |
Met een techniek genaamd Singular Value Decomposition (SVD) vonden we de belangrijkste politieke "assen" — de onderliggende thema's die bepalen hoe partijen tegen elkaar stemmen.
De getallen tussen haakjes zijn de gemiddelde score op de "coalitie-tegenstelling" as — positief betekent dat de coalitie-achtige moties wonnen, negatief dat oppositie-achtige moties wonnen.
---
---
## Vondst 1: De politiek is gepolariseerder
## Vondst 1: Niet de oppositie won, maar de coalitie verloor
De meest opvallende bevinding is dat de **spreiding** van het politieke debat is toegenomen.
Het verhaal is genuanceerder dan "rechts wint":
### Wat betekent "spreiding"?
- In 2016-2018: Coalitie had een werkende meerderheid en won moties
- In 2019: Coalitie verloor de meerderheid (Rutte III-crisis)
- In 2022-2026: Structureel verlies voor de coalitie-kant
Stel je voor dat je alle moties op een lijn legt, van links naar rechts. In 2016 lagen de meeste moties redelijk dicht bij elkaar in het midden, met een paar uitschieters naar links en rechts.
De PVV en FVD werden **niet** groter omdat hun standpunten mainstream werden — ze werden groter terwijl de coalitie **minder moties won**.
In 2026 zijn er meer extreme moties aan beide kanten — en staan ze verder van het midden af.
In de grafiek hierboven zie je de "standaarddeviatie" — hoe ver de moties gemiddeld van het midden afliggen. Een hogere waarde betekent meer gepolariseerd:
Ongeacht wie er won, werden moties wel extremer:
| Jaar | Axis 1 (Coalitie vs Opposition) |
| Jaar | Spreiding (std) | Interpretatie |
|------|--------------------------------|
|------|-----------------|--------------|
| 2016 | 3.46 |
| 2016 | 3.46 | Gematigde verdeeldheid |
| 2019 | 6.31 |
| 2019 | 6.31 | Toegenomen verdeeldheid |
| 2022 | 7.07 |
| **2026** | **7.44** | **Sterke polarisatie** |
| **2026** | **7.44** |
De spreiding is **meer dan verdubbeld** in tien jaar tijd.
De spreiding **verdubbelde** in tien jaar tijd — ongeacht of de coalitie of oppositie won.
---
---
## Vondst 2: Niet naar rechts opgeschoven, maar wel gepolariseerder
## Vondst 3: PVV/FVD-groei vs regeringsverlies
Een belangrijke vraag: is de politiek naar rechts opgeschoven, of is er juist meer verdeeldheid aan beide kanten?
Het antwoord: **beide kanten zijn extremer geworden, maar het centrum is stabiel gebleven.**
### Axis 1: Coalitie vs Opposition
Deze as — de belangrijkste politieke verdeling — vertoont geen duidelijke richting:
De partijgrootte veranderde drastisch:
| Jaar | Gemiddelde positie | Interpretatie |
| Jaar | Toppartijen (voor-stemmen) |
|------|-------------------|---------------|
|------|---------------------------|
| 2016 | +6.13 | Lichte dominantie coalitie |
| 2016 | PvdA, VVD, D66 (coalitie) |
| 2017 | -6.35 | Lichte dominantie oppositie |
| 2019 | SP, PvdD, GL (oppositie) |
| 2018 | +7.26 | Lichte dominantie coalitie |
| 2022 | BBB, SP, DENK (anti-kabinetspartijen) |
| 2019 | -0.18 | Centrum |
| **2026** | **PVV, 50PLUS, DENK** |
| 2022-2026 | rond 0 | Centrum |
Het centrum is stabiel, maar de **extremen zijn verder uit elkaar gaan staan**.
De PVV werd groot, maar dat betekent niet dat "rechts" beleid won — het betekent dat de coalitie **minder vaak wist te winnen**.
---
---
## Vondst 3: De onderwerpen zijn wel veranderd
## Vondst 4: Onderwerpen verschoven naar migratie
Hoewel de structuur van de politiek hetzelfde is gebleven (partijen staan in dezelfde coalitie/oppositie-verhoudingen), zijn de **onderwerpen die hen verdelen** veranderd.
### Wat was "coalitie-beleid" in 2016?
De onderwerpen die de coalitie-achtige kant nu winnen zijn anders:
De moties waar de coalitiepartijen samen voor stemden gingen over:
### 2016: Bestuurlijke moties
- Belastinghervorming
- Belastinghervorming
- Internationale verdragen
- Internationale verdragen
- Administratieve wetgeving
- Administratieve wetgeving
### Wat was "coalitie-beleid" in 2026?
### 2026: Identiteit/migratie
- **Asielstop**
- **Asielstop** ("Motie over een totale asielstop")
- **Intrekken Syrische vergunningen**
- **Intrekken Syrische vergunningen** ("Alle tijdelijke asielvergunningen van Syriërs intrekken")
- **Terugkeerbeleid Oekraïners**
- **Terugkeerbeleid voor Oekraïners**
Dezelfde coalitie/oppositie-structuur, totaal andere onderwerpen.
---
## Vondst 4: PVV/FVD-patroon werd右extremer
Axis 2 — dat specifiek het PVV/FVD-gedrag meet — shows de enige echte **directionele verschuiving**:
| Jaar | Gemiddelde positie | Interpretatie |
|------|-------------------|---------------|
| 2016-2019 | rond 0 | Centrum |
| 2022-2023 | +1.66 tot -0.71 | Wisselend |
| **2024-2026** | **+3.49 tot +0.82** | **Rechts van centrum** |
Dit betekent niet dat PVV/FVD "rechtser" zijn geworden, maar dat hun moties steeds meer **binnen een specifiek thema** vallen: identiteit, migratie, soevereiniteit.
Dezelfde structuur (wie met wie stemt), maar andere onderwerpen.
---
---
## Conclusies
## Conclusies
### 1. Polarisation, not shift
### 1. De coalitie verloor in 2019
De Tweede Kamer is gepolariseerder, maar niet duidelijk naar links of rechts opgeschoven. De extremen staan verder uit elkaar.
De kabinetscrisis van Rutte III (2017-2019) markeert het einde van de effectieve coalitieregering. Sindsdien wint de oppositie-kant structureel meer moties.
### 2. Themaverschuiving
### 2. Polarisatie nam toe
De onderwerpen die de politiek verdelen zijn veranderd — van economisch-bestuurlijk naar identiteit/migratie.
Ongeacht wie er won, werden moties extremer. De gemiddelde afwijking verdubbelde van 3.46 naar 7.44.
### 3. Stable kernstructuren
### 3. Onderwerpen verschoven
De basispatronen (wie met wie stemt) zijn opvallend stabiel gebleven ondanks kabinetswisselingen.
De politieke as verschoof van economisch-bestuurlijk naar identiteit/migratie, maar dat is een gevolg van de onderwerpen die de coalitie nu kan winnen.
### 4. 2022-2023: rustige periode
### 4. Geen rechtse verschuiving, maar machtsverlies coalitie
Interessant: 2022-2023 was de meest stabiele periode qua thema's — mogelijk de Rutte IV-coalitie die nog functioneerde.
De politiek polariseerde, maar het "centrum" bleef neutraal. Wat veranderde was dat de coalitie haar greep op de agenda verloor.
---
---
## Methodologische noot
## Methodologische noot
Voor geïnteresseerden: we gebruikten SVD (Singular Value Decomposition) om politieke assen te identificeren, en "semantic gravity" — het zwaartepunt van alle moties op een as — om te meten hoe de inhoud verschuift. De stabiliteit van assen werd gemeten via Lasso-regressie op embeddings.
De as waarover we praten is de eerste principale component van alle stemgedrag — de belangrijkste verdeling in hoe partijen tegen elkaar stemmen. Positieve scores betekenen dat een motie kenmerken heeft van de kant die we "coalitie" noemen (historisch VVD, CDA, D66), negatief van de oppositiekant.
De volledige code en methodologie zijn beschikbaar in de [GitHub-repository](https://github.com/sgeboers/stemwijzer).
De volledige code is beschikbaar in de [GitHub-repository](https://github.com/sgeboers/stemwijzer).
---
---
*Analyse uitgevoerd op 8 april 2026. Data: moties 2016-2026.*
*Analyse uitgevoerd op 5 april 2026. Data: 8.700+ moties 2016-2026.*
